خوابگرد قدیم

در روزگاری که وودی آلن، پل استر و اسکورسیزی هنوز با ماشین تحریر می‌نویسند

وودی آلنحبیب حسینی‌فرد: امسال سیصدمین سال اختراع ماشین تحریر است، دستگاهی که در ورود زنان به جهان کار و استقلال و خودیابی‌ ماجرایی پیچیده را رقم زد، دستگاهی که تا سی سال پیش در اوج رونق بود و کمتر کسی تصور می‌کرد که به زودی منسوخ شود، دستگاهی که حالا دوباره، به دلیل ماجرایی غریب تا حدی محبوب شده است.

هنوز هم شاید باشند شماری از نویسندگان و روزنامه‌نگاران معاصر ایران که دوران پیش از ورود ماشین تحریر به ایران را یا دوران رواج محدود آن را به یاد بیاورند، نویسندگانی که کار را با نوشتن با دست آغاز کردند و شاید بعدتر که ماشین تحریر در ایران رواج بیشتری پیدا کرد آن‌ها هم یا شخصا یا با واسطه (منشی و ماشین‌نویس) به استفاده از این دستگاه روی آوردند.

استفاده از ماشین تحریر البته تا اوایل دهه‌ی پنجاه هم در ایران با مشکلاتی روبرو بود، چرا که دستگاه رایج همانی بود که برای زبان عربی ساخته شده بود و تنها با تغییراتی غیرعلمی و بسیار ناکافی به چهار حرف فارسی مجهزش کرده بودند. کار با این ماشین تحریر ابدا آسان نبود.

در نهایت در سال ۱۳۵۲ تغییراتی اساسی در ماشین‌تحریرهای فارسی داده شد، تغییراتی که اینک بر روی صفحه کلید کامپیوترها هم رعایت می‌شود. [ادامــه]

تصویر نسخه‌ی خطی۱) مجید جلیسه: نه قصد اغراق دارم نه قصد سیاه‌نمایی نه قصد بالابردن سلسله‌ی قاجار نه قصد درهم کوبیدن انقلاب اسلامى. اساساً وظیفه‌ی من به عنوان یک تاریخ‌نگارِ چاپ و پژوهشگر عرصه‌ی کتاب، بیان حقایق مکشوفه از گستره‌ی پژوهشى‌ام در میان متون تاریخى ست و بس. حالا تو خواهى پند گیر، خواه ملال!

در سال ۱۳۸۹ش. مقاله‌اى با نام «شمارگان در کتاب‌هاى چاپ سنگى» در شماره‌ی ۱۵۹ مجله‌ی کتاب ماه کلیات منتشر نمودم که طى آن به بررسى تیراژ کتب چاپ سنگى در فاصله‌ی سال‌هاى ۱۲۵۹ق. تا ۱۳۴۴ق. پرداختم. علت آغاز این بررسى از سال ۱۲۵۹ق. مستند نمودن میزان تیراژ است، که در این تاریخ براى اولین بار در کتاب «عقاید حقه» نوشته‌ی محمدکاظم رشتى، تیراژ کتابى دقیقاً به تعداد ۵۵۶ نسخه ذکر مى‌شود.

نسخه‌اى که تصویر آن را می‌بینید، و البته بعد از نگارش مقاله بدان دست یافتم، در همین سال ۱۲۵۹ق. چاپ و انتشار یافته و در ترقیمه‌ی آن اطلاع از انتشار دو کتاب «تذکرةالائمه»ی علامه‌ی مجلسى با تیراژ ۱۲۵۰ جلد و تاریخ معجم با تیراژ ۱۰۰۰ جلد گزارش شده است. نتیجه‌ی مقاله من این بود که به طور متوسط تیراژ کتاب در دوره‌ی قاجار بین ۵۰۰ تا ۷۵۰ جلد بوده است. این در حالى ست که آمار دارالخلافه‌ی تهران، حدوداً ده سال بعد، یعنى ۱۲۶۸ ق. که براى اولین بار آمار مستندى از آن در دست داریم، ۱۵۵۷۳۶ نفر بوده است.*

در حال حاضر طبق آخرین آمار ارائه شده، تهران تا پایان شهریور سال ۱۳۹۰ ش. داراى ۱۲۲۲۳۵۹۸ نفر جمعیت بوده است. یعنى در سال ۱۲۶۸ق. به ازاى هر ۲۱۰ نفر یک کتاب در تهران به چاپ مى رسیده است. این در حالى ست که اگر متوسط تیراژ کتاب در تهران ۱۳۹۰ش. خوشبینانه ۳۰۰۰ نسخه در نظر گرفته شود. به ازاى حدوداً ۴۰۷۴ نفر، یک کتاب چاپ مى‌گردد.

* آمار دارالخلافه تهران. سیروس سعدوندیان؛ منصوره اتحادیه. نشرتاریخ ایران، ۱۳۶۸ ص ۳۴۶
** مقاله‌ی من در خصوص شمارگان کتب چاپ سنگی [+]


۲) Pooya zar: مطابق آمارهای رسمی، سال پیش ۱۶۶ میلیون جلد کتاب تو ایران چاپ شده. همیشه یکی از سؤالایی که تو ذهنم داشتم این بوده که با وضع کتابخونی فاجعه‌ی این مملکت، این آمارهای عجیب از کجا می‌آن؟ تا این که داشتم مصاحبه‌ی سال پیش شجاعی صائین، مسئول برگزاری جايزه‌های ادبي وزارت ارشاد رو می‌خوندم (که الان شده رئیس اداره‌ی کتاب وزارتخونه)، یه جای مصاحبه می‌گه: "ميانگين تیراژ کتاب‌ها در سال گذشته ۲۷۵۰ نسخه بود. البته در اين ۲۰۰۰ و اند، کتاب‌های درسی ما هم هست." [+]

در واقع برای این که آمار رو ببرن بالا، تعداد کتاب‌های درسی رو قاطی آمار تیراژ اصلی کتاب می‌کنن. پس اگه بخوایم آمار تیراژ واقعی رو دربیاریم، این طور می‌شه:
آمار کل کتاب‌های چاپ‌شده‌ی سال پیش: ۱۶۶ میلیون نسخه [+]
آمار کتاب‌های درسی چاپ‌شده‌ی سال پیش: ۱۳۱ میلیون نسخه [+]
آمار واقعی چاپ کل کشور بعد از کسر: ۳۵ میلیون نسخه
آمار تیراژ متوسط کل کشور بعد از کسر: هر کتاب ۵۵۵ نسخه




صفحه‌ی قبل | صفحه‌ی بعد

طراحان :پشتیبانی
آرش خاکپور :طراحی
آیدین نصیری :اجرا
بازنشر کاغذیِ یادداشت‌های خوابگرد، بی اجازه، و بازنشر الکترونیکی ِ بی لینک روا نیست.